Wydanie dobrej mapy etnograficznej stoi na porządku dziennym nie tylko u nas [1]. Zajęli się i Rosyanie tą ważną dla etnografii kwestyą, mającą ścisły związek z zagadnieniami życiowemi poszczególnych narodowości. Powstała myśl ułożenia mapy etnograficznej w łonie ruchliwego i wielce zasłużonego w Rosyi Towarzystwa Geograficznego, w jego oddziale etnograficznym, w końcu roku 1910. Natychmiast utworzono specyalną komisyę, która w ciągu pierwszego roku miała 3 posiedzenia dla opracowania całego szeregu cech etnograficznych, .jakie powinny być podstawą przy sporządzaniu mapy i dla ułożenia planu najbliższych prac i potrzebnych na całą pracę funduszów. Zapewne dla zabezpieczenia jej możliwie większych środków materyalnych, jak również wobec znaczenia tej pracy, komisya mapograficzna została utworzoną nie przy oddziale etnograficznym, lecz przy Towarzystwie Geograficznem całkiem niezależnie.

Działalność przygotowawcza komisyi rozpoczęła się ściśle mówiąc w r. 1911. Oto szereg prac dokonanych w tym kierunku.

    Przygotowano do druku następujące materyały: 1) Mapa rosyjskich narzeczy i gwar z objaśniającym je tekstem, opracowana przez Moskiewską dyalektologiczną Komisyę; 2) Bibliografia literatury etnograficznej w języku rosyjskim o ludach Rosyę zamieszkujących rozpoczynając od 1700 r. (przystosowując się do potrzeb etnograficznej mapy przygotował D. K. Zielenin — 8000 nazw).

Postanowiono uznać za główny chociaż i nie wyjątkowy objekt etnograficznej mapy ludność wiejską a środowiska kulturalne (miasta) na razie zostawić bez opracowania, by z czasem poświęcić im specyalną mapę.

Postanowiono również mapę w jej ostatecznym stanie ograniczyć państwowemi granicami kraju, lecz na mapach przygotowawczych pozwolono przekraczać państwową granicę w tych wypadkach, gdy tego będzie wymagać szczególne położenie geograficzne badanej narodowości.

Następnie komisya podzieliła się na 9 poszczególnych oddziałów, mających pracować niezależnie jeden od drugiego.

1. Oddział językowy (prezes A. A. Szachmatow, sekretarz A. Rudniew) miał 3 posiedzenia. Zostały przygotowane spis języków i narzeczy państwa i spis instytucyi i osób, między którymi można podzielić pracę zbierania danych językowych   i zanotowania ich na mapach. Dwa razy była  rozpatrywaną wyżej wspomniana mapa Mosk. Dyalekt. Komisyi i poczyniono w niej szereg poprawek.  Następnie postanowiono  w   1912   r. zrobić mapę Jafetyckich języków, narzeczy i gwar na Kaukazie.
2. Oddział antropologiczny (prezes T. K. Wołkow, sekretarz Rudienko).   Rozpoczęto  przepatrywać  drukowane  i   rękopiśmienne materyały antropometryczne.   Właściwości  antropologiczne   wnoszą   do   mapy   dyalektów.   Wybrano 4 elementy: 1) wzrost, 2) wskaźnik głowy, 3) kolor włosów, 4) kolor oczu. Rozpoczęto robić   mapy   antropologiczne   poszczególnych prowincyi.
3. Oddział budownictwa (prezes N. M. Mogilański, sekretarz  A.   K. Sierzputowskij).  Został  rozpatrzony  i  opracowany schemat kwestyonaryusza dla zbierania   wiadomości  o zabudowaniach, przedstawiony przez T. K. Wołkowa. Członkowie oddziału  rozdzielili między  siebie  wypełnienie   kwestyonaryusza według oddzielnych narodowości.
4. Oddział życia gospodarczego w   1911   r. prac nie rozpoczął.
5. Oddział ubiorów   i   upiększeń   (prezes T. Wołkow, sekretarz D. Uchtomskij). Rozpatrzono i przyjęto kwestyonaryusz dla zbierania danych o ubiorze i upiększeniach  jego,  przedstawiony przez T. Wołkowa. Postanowiono porozsyłać do wszystkich prowincyi tablice z pytaniami, zastosowanemi do miejscowych warunków   na podstawie ogólnego programu.   Zrobiono spis osób,   któreby   mogły przyjąć  udział w zbieraniu danych i wnoszeniu ich na mapy.
6. Oddział muzyki postanowił wejść w ścisły związek z zarządem komisyi śpiewów ludowych, istniejącej przy Tow. Geogr. już od 1884 roku [2].
7. -9. Oddziały sztuki ludowej (ornamentu) wierzeń i prawa zwyczajowego w 1911 r. prac swych nie rozpoczęły.
   

Na rok 1912 był opracowany budżet. Tow Geogr. naznaczyło komisyi 3.500 rs. (1500 rs. — druk bibliografii etnograficznej; 1.100 — druk mapy dyalekt. i tekstu; 300 rs. druk kwestyonaryusza; 600 rs. — wycieczki osób dla zbierania danych), w 1911 r. wydano 200 rs. na wycieczki kilku osób, które posłano celem dostarczenia materyałów dla oddziału antropologicznego.

Po wydrukowaniu sprawozdania Tow. Geogr. za 1912 r. postaram się podać do wiadomości czytelników „Ludu" dalsze ciekawe i dla nas pouczające prace nad mapą etnograficzną naszych sąsiadów.
 


[1] Poruszali tą sprawą: A. Parczewski, prof. R. Zawiliński (Wisła) ostatnio p. Leon Wasilewski (Lud, t. XVII. z. IV. i „Na ziemi naszej" Nr. 21 - 1911 r.).

[2] W Moskwie istnieje również przy Tow. Miłośników Nauk przyrodniczych, Antropol. i Etnografii bardzo czynna Muzykalno-Etnograficzna Komisya.