Jak wiadomo Rosyjski Komitet ds. badań
Środkowej i Wschodniej Azji w aspekcie historycznym, archeologicznym,
lingwistycznym i etnograficznym powstał w lutym 1903 r. XIII Międzynarodowy
Kongres Orientalistów, który odbył się w 1902 roku w Hamburgu, zatwierdził
projekt Statutu Rosyjskiego Komitetu, a 2 lutego 1903 r. statut i
skład osobowy zarządu zostały zatwierdzone przez cara Mikołaja II.
W skład biura Komitetu weszli przewodniczący - akademik W. W. Radłow,
wiceprzewodniczący - W. A. Żukowski, sekretarze - W. W. Bartold i L.
J. Szternberg. [1]
Natychmiast po opublikowaniu ukazu
carskiego Rosyjski Komitet aktywnie zaczął organizować ekspedycję badającą
narody Azji. Propozycję współpracy, jako jednemu z pierwszych, Komitet
złożył przebywającemu na Sachalinie Bronisławowi Piłsudskiemu, o
czym świadczą opublikowane wcześniej materiały [2]. Jak się wydaje
zachęceniem B. Piłsudskiego do zbierania materiałów o narodach Sachalinu,
przede wszystkim zaś o Ajnach i Gilakach, był zainteresowany L. J. Szternberg.
Pracując w Sankt – Petersburskim Oddziale Archiwum RAN nad dokumentami
zbioru Rosyjskiego Komitetu, odkryłem dwa nowe listy B. Piłsudskiego
do L. J. Szternberga, napisane w 1903 r. [3], ale nie umieszczone w znanym
wydaniu listów B. Piłsudskiego do L. J. Szternberga „Drogi Lwie Jakowlewiczu...”.
Wzmianka o pierwszym z listów pojawia się w wyżej wspomnianej książce:
„Dawno do Pana nie pisałem, jeśli nie liczyć listu wysłanego z Japonii
jako do sekretarza Towarzystwa ds. badań Wsch[odniej] i Środ[kowej] Azji”
[4]. Publikowane listy – pierwszy z 4 sierpnia 1904 r. i drugi z 23 listopada
1903 r. – pozwala ustalić, iż list, który ukazał się pod № 59
został napisany między tymi dwiema datami. Drugi list, podobnie jaki
i pierwszy, zawiera określone szczegóły o działalności B. Piłsudskiego
w 1903 r. i niewątpliwie zainteresuje badaczy. Skupia on uwagę na sytuacji
napisania przez B. Piłsudskiego wstępnego sprawozdania z prac w latach
1902-1903 [5]. Sprawozdanie najwyraźniej powstawało w pośpiechu i dlatego
zostało oddane przez autora do przepisania, a potem niesprawdzone. B.
Piłsudski pragnął wysłać sprawozdanie (a raczej tylko jego początek)
jak najszybciej, przy czym nie było ono przeznaczone do druku, a tylko
do przejrzenia i zaopiniowania. Świadczy o tym odautorska notatka, sporządzona
ręką B. Piłsudskiego, która niestety nie została włączona do publikacji:
„Do
etnografa L.J. Szternberga. Początek wstępnego sprawozdania wysyłam
w celu przejrzenia i zaopiniowania. Być może przy przepisywaniu wkradły
się błędy – nie czytałem. Sprawozdanie to będzie wysłane pierwszą
pocztą zimową pod koniec grudnia, a dostarczone w lutym 1904 r.”
[6]. A propos, wnioskując po charakterze pisma, w pośpiechu pisana była
także i notatka, dołączona do opublikowanego tekstu wstępnego sprawozdania
[7].
Listy te, podobnie jak inne, były
uważnie czytane przez L. J. Szternberga, który umieszczał na nich swoje
uwagi. W drugim liście podkreślił on doniesienia o planach badacza:
„Tłumaczenia
dalszych tekstów, stworzenie wstępnych zarysów wg poszczególnych zagadnień
z etnografii Ajnów, próby pomiarów antroponimicznych, stworzenie gramatyki
języka i słownika słów używanych współcześnie i tylko w poezji.
Będą jeszcze nowe przypadkowe nagrania, a pozostały mi już tylko nieco
ponad trzy miesiące, potem zaś chcę jechać do Oroków (od marca do
maja lub czerwca) do Tarajki” (l.57) i „zacząłem
powoli tworzyć słownik ajnusko– rosyjski, a przy tym wyjaśniać i
tworzyć system reguł gramatycznych” (l.59)
Przygotowania tekstu listów do druku dokonał A. M. Reszetow
-----------------------
Reszetow Aleksander Michajłowicz,
kandydat nauk historycznych, kierujący oddziałem Azji Wschodniej i Południowo-Wschodniej
Muzeum Antropologii i Etnografii im. Piotra Wielkiego Rosyjskiej Akademii
Nauk.
Przypisy:
[1]. Sankt – Petersburska Filia
Archiwum RAN (dalej PFA RAN), zb.148, sp.1, d.29, l. 34.
[2]. Piłsudski B. "Drogi
Lwie Jakowlewiczu..." (Listy do L. J. Szternberga. Lata 1893 -
1917).
Jużno - Sachalińsk, 1996. S. 196-215.
[3]. Rosyjski Komitet ds. badań Środkowej
i Wschodniej Azji. Listy rosyjskich i zagranicznych
uczonych z gratulacjami dotyczącymi założenia Komitetu a także z
doniesieniami o planowanych ekspedycjach na Powołże, do Azji Środkowej.
Turkiestan. PFA RAN, zb.148, sp.1, d.16, l.34, 37-52.
[4]. Piłsudski B.
"Drogi Lwie Jakowlewiczu..." S. 209.
[5]. Na ten temat także: Łatyszew
W. M. Wstępne sprawozdanie Bronisława Piłsudskiego
//
Wiadomości Muzeum Sachalińskiego.Rocznik sachalińskiego obwodowego muzeum
krajoznawczego № 3 Jużno-Sachalińsk, 1996. S. 394-397; Piłsudski B.
Wstępne sprawozdanie o wyjeździe Bronisława Piłsudskiego do Ajnów
wyspy Sachalin w latach 1902-1903 // Tam że. S. 398-402.
[6]. PFA RAN, zb.148, sp.1, d.29,
l. 90 (na odwrotnej stronie).
[7]. Piłsudski B. Wstępne
sprawozdanie... S. 401-402.
Tłumaczenie:
Katarzyna Matwiejczyk