1866
2 listopadaw
Zułowie, powiat Święciany, 60 km na północny wschód od Wilna, w rodzinie
Józefa Wincentego Piotra i Marii z Billewiczów urodził się Bronisław
Piotr Piłsudski
1874
lipiec
Pożar majątku rodzinnego i przeprowadzka do Wilna
1877
wrzesień
Wpis do rosyjskiego gimnazjum w Wilnie
1882
Bronisław wraz z bratem Józefem
organizują samokształceniowe kółko uczniowskie Spójnia.
Pierwsze
kontakty z myślą socjalistyczną.
1883
Bronisław nie uzyskuje promocji do
VII klasy. Choroba matki.
1884
1 września
Śmierć matki.
1885
wrzesień
Bronisław kończy VII klasę i nie kończąc gimnazjum
przenosi się do St. Petersburga
1886
Matura w St. Petersburgu i
wpis
na Wydział Prawa tamtejszego uniwersytetu
We wsi Rykowskoje, w północnej części
wyspy Sachalin - miejscu przyszłego zesłania Bronisława, z inicjatywy
miejscowego lekarza powstaje stacja meteorologiczna
1887
pierwsza
połowa lutego w trakcie przedłużającej się świąteczno
- noworocznej wizyty w Wilnie Bronisław zostaje poproszony (prawdopodobnie
przez Józefa Łukaszewicza) o pomoc w skompletowaniu materiałów mających
służyć zamachowcom Frakcji Terrorystycznej Partii Narodnaja
wola do przygotowania ładunku wybuchowego i wręcza je
12 lutego Michaiłowi Nikityczowi Kanczerowi, który przyjechał po nie
z St. Petersburga. Bronisław pożycza Kanczerowi 40 rubli, daje mu nocleg
i następnego dnia wyjeżdża do St. Petersburga, pozostawiając Kanczera
pod opieką brata Józefa, który służy terroryście jako przewodnik
po Wilnie.
13 marca
w godzinach rannych, w szóstą rocznicę zamordowania cara
Aleksandra II patrol policyjny aresztuje w St. Petersburgu 6 młodych zamachowców
mających przy sobie ładunki wybuchowe. Wśród aresztowanych jest Michaił
N. Kanczer, który podczas przesłuchania ujawnia carskim władzom znane
mu nazwiska spiskowców i osób związanych ze spiskiem, w tym nazwiska
braci Piłsudskich.
14 marca
Bronisław zostaje aresztowany w swoim petersburskim mieszkaniu
27 kwiecień
oraz 1 maja podczas
dwóch sesji specjalnego sądu zwołanego w Senacie spośród 15 oskarżonych
pięciu otrzymuje wyrok śmierci (w tym Aleksander Uljanow – brat Włodzimierza)
, dwóch – dożywocie (Łukaszewicz i Noworusskij) zaś pozostałych
ośmiu (w tym Bronisław i wtedy jeszcze nieujawniony jako zdrajca Kanczer)
– zesłanie na katorgę na okres od 2 do 20 lat.. W grupie tej Bronisław
otrzymał wyrok 15 lat katorgi na Sachalinie.
Niezależnie od wyroku sądu specjalnego,
w trybie administracyjnym skazanych zostało na zsyłkę 50 osób – w
tym Józef Piłsudski na 3 lata.
20 maja
w twierdzy Schlisselburskiej wykonano wyroki śmierci na
5 terrorystach
8 czerwca
Wyjazd z Odessy wraz z grupą 525 zesłańców na parowcu Niżnyj
Nowgorod na Sachalin poprzez Suez, Ocean Indyjski i Morze Japońskie,
3 sierpień
wraz z grupą około 200 zesłańców zostaje wysadzony
na Przyczółku Aleksandrowskim, na zachodnim brzegu północnego Sachalinu,
około 60 km od wsi Rykowskoje w Okręgu Tymowskim – docelowego miejsca
zesłania.
![]() |
![]() |
|
Zdjęcie archiwalne ze zbiorów Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego |
Zdjęcie archiwalne ze zbiorów Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego |
4 sierpień
Odesłany do pracy w więzieniu we wsi Rykowskoje (karczowanie
lasu). Później pracuje jako oborowy, wreszcie jako cieśla przy budowie
cerkwi.
![]() |
![]() |
|
Zdjęcie archiwalne ze zbiorów Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego |
Zdjęcie archiwalne ze zbiorów Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego |
1888
Rozpoczyna uczenie dzieci. Liczba
jego uczniów waha się od trzech do ośmiu
1889
styczeń
przydzielony do pracy w oborze przy więzieniu
luty -
maj W związku z brakiem wykształconych
ludzi w administracji państwowej zostaje zwolniony z prac fizycznych i
przeniesiony do pracy w kancelarii Zarządu Policji Okręgu Tymowskiego.
Zamieszkuje wspólne pomieszczenie z Iwanem Pawłowiczem Juwaczewem. (pseudonim
literacki Mirolubow), późniejszym autorem książki Osiem
lat na na Sachalinie. Narastające kontakty z miejscową ludnością
– Giliakami (obecna nazwa: Niwchowie).
1891
styczeń
Bronisław Piłsudski poznaje znanego już wówczas etnografa Lwa Jakowlewicza
Sternberga, zesłanego na Sachalin w 1889 roku.
1 maja
Rozpoczyna pisać swój sachaliński dzienniczek (zapisy są kontynuowane
do 20 marca 1892 r.)
1892
koniec
maja – 1 września. Brutalne obchodzenie się nadzorców
z katorżnikami zatrudnionymi przy budowie drogi z Okręgu Tymowskiego
na południe Sachalinu (Tajga Onorska) staje się przyczyną śmierci,
lub zaginięcia około 100 zesłańców. Bronisław Piłsudski wraz z Mikołajem
Perłaszkiewiczem stają się głównymi dostarczycielami informacji o
zbrodni, której ujawnienie w prasie doprowadziło do wszczęcia oficjalnego
śledztwa. W dokumentach kancelarii naczelnika Okręgu Tymowskiego Piłsudski
i Perłaszkiewicz wymienieni są jako “państwowi
przestępcy” prowadzący na własną rękę bezprawne śledztwo
poza nurtem dochodzeń śledczego Klimowa. Władze poczyniły próby zatuszowania
całej sprawy.
1893
Prawdopodobny rok rozpoczęcia pierwszych
systematycznych prac nad słownikiem, tradycją i kulturą Niwchów.
1894
Na polecenie władz Piłsudski rozpoczyna
systematyczne obserwacje meteorologiczne we wsi Rykowo i podejmuje się
badań botanicznych dla nowo powstałego muzeum w Chabarowsku
Administracja Sachalinu podejmuje
decyzję o powołaniu muzeum
1896
14 maja
Na mocy amnestii ogłoszonej po śmierci cara Aleksandra III Bronisławowi
Piłsudskiemu zamieniono karę 15 lat katorgi na 10 lat
Pierwsza publikowana praca Bronisława
Piłsudskiego: Raporty z obserwacji pogody we
wsi Rykowskoje
Działalność Piłsudskiego na rzecz
oświaty ludowej. Zezwolenie władz na prowadzenie publicznych odczytów.
Publiczne czytanie dzieł klasycznej literatury rosyjskiej. Pierwsze
multimedia na Sachalinie: wykłady z historii ilustrowane “mglistymi
obrazami” wyświetlanymi przy pomocy projektora.
Piłsudski zostaje wysłany na południe
Sachalinu celem zorganizowania i wyposażenia stacji meteorologicznej na
Przyczółku Korsakowskim i na wsi Gałkino – Wraskoje (obecnie Dolinsk)
oraz uzupełnienia wcześniejszych zbiorów etnograficznych o materiały
dotyczące Ajnów. Pierwsze spotkania z Ajnami.
6 grudnia
Decyzją generała – gubernatora Merkazina na Przyczółku
Aleksandrowskim zostaje otwarte muzeum, Potomnym ku głębokim przemyśleniom
akt erekcyjny upamiętnia niesłychany fakt: wśród osób zasłużonych
dla sprawy powołania muzeum wymienia dwóch “państwowych
przestępców”: Piłsudskiego i Sternberga. To im niemal w całości
muzeum zawdzięczało zebranie i opracowanie pierwszego zbioru etnograficznego
w liczbie przekraczającej 1000 przedmiotów.
![]() |
![]() |
|
Zdjęcie archiwalne ze zbiorów Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego |
Zdjęcie archiwalne ze zbiorów Sachalińskiego Okręgowego Muzeum Krajoznawczego |
1897
16 lutego
Bronisław Piłsudski otrzymuje zamianę kary wykonywania katorżniczych
robót na bezterminowe osiedlenie z pozbawieniem środków utrzymania
30 kwietnia
z powodu braku pracy zarobkowej prosi o zezwolenie na wyjazd
do Annieńskich Mineralnych Wód (koło Nikolska n. Amurem)
23 maja
Towarzystwo Badań Regionu Amurskiego zwraca się z prośbą
do władz o wyrażenie zgody na przeniesienie Piłsudskiego do Władywostoku,
do pracy na stanowisku kierownika biblioteki w muzeum Towarzystwa
10 września
odmowa z powodu nieukończenia okresu zesłańca - osiedleńca
1898
23 maja
Towarzystwo Badań Regionu Amurskiego powtórnie występuje
z prośbą o wyrażenie zgody na przeniesienie Piłsudskiego do Władywostoku
28 listopada
Przyamurski generał - gubernator zezwolił na przeniesienie
go do Władywostoku
1899
15 marca
przybycie Piłsudskiego do Władywostoku
Przygotowuje wybór eksponatów na
Międzynarodową Wystawę Etnograficzną w Paryżu w 1900 r.
1900
Ekspozycja Towarzystwa Badań Regionu
Amurskiego na Wystawie Paryskiej spotyka się z wielkim uznaniem zwiedzających,
zostaje nagrodzona srebrnym medalem i na miejscu sprzedana.
Piłsudski zajmuje się opracowaniem
materiałów zebranych na Sachalinie, studiuje literaturę naukową, pełni
obowiązki sekretarza Oddziału Władywostockiego Imperialnego Towarzystwa
Geograficznego, wygłasza prelekcje, pracuje w komitecie statystycznym,
współredaguje pierwszy dalekowschodni dwutygodnik statystyczny, zajmuje
się redagowaniem lokalnej gazety.
1901
Otrzymuje wstępną propozycję Imperatorskiej
Akademii Nauk wyjazdu na delegację na Sachalin, celem uzupełnienia materiałów
etnograficznych wśród Ajnów i Oroków.
5 maja
prosi o przeniesienie do Błagowieszczeńska z powodu nieodpowiedniego
dla niego klimatu we Władywostoku
28 maja
Towarzystwo Badań Regionu Amurskiego zawiadomiło wojennego
gubernatora o przyjęciu rezygnacji z pracy w muzeum
18 październik
wojenny gubernatora zezwolił na przeniesienie do Błagowieszczeńska
25 październik
Piłsudski złożył podanie o przepisanie go z kategorii
zesłańca - osiedleńca do stanu chłopskiego z powodu zakończenia okresu
zesłania
1902
maj pełni
służbę w Przymorskim Urzędzie Obwodowym
15 maja
telegram od wiceprezydenta Akademii Nauk z prośbą o oddelegowanie
B. Piłsudskiego na Południowy Sachalin w celu zebrania kolekcji etnograficznych
31 maja
zezwolenie generał - gubernatora na wyjazd na Sachalin
5 czerwca
Piłsudski złożył prośbę o zezwolenie na podróż do
Chabarowska razem z baronem Bugsgwedenem - sekretarzem Towarzystwa Opieki
nad rodzinami zesłańców, dla rozpatrzenia zagadnienia wychowania dzieci
na Sachalinie
7 - 11
czerwca pobyt BronisławaPiłsudskiego
w Chabarowsku
8 lipca
Wyjeżdża z Władywostoku na parostatku
Zea
na Sachalin zabierając ze sobą edisonowski fonograf i wałki woskowe
8 październik
Bronisławowi Piłsudskiemu przywrócono częściowo prawa
obywatelskie przypisując go do stanu chłopskiego
koniec
roku Piłsudski osiada w wiosce Ai na wschodnim wybrzeżu
Sachalinu w domu ajnuskiego wodza Ai Kimura Bafunke . Tu poznaje i zakochuje
się w pięknej bratanicy/siostrzenicy gospodarza, Chuhsamma. Pierwsza
próba zorganizowania szkoły dla Ajnów.
1903
Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne
przyznaje Piłsudskiemu mały srebrny medal za trudy poniesione dla dobra
nauki
Piłsudski organizuje pierwsze szkółki
dla Ajnów
Chuhsamma rodzi mu syna Sukezō
29 maja
Rosyjskie Towarzystwo Geograficzne zwraca się z prośbą
do generał - gubernatora o zezwolenie na wyjazd B. Piłsudskiego
wraz z W. Sieroszewskim na 4 miesiące na wyspę Jesso (dawna nazwa Hokkaido)
11 czerwca
zezwolenie ministra spraw wewnętrznych na delegowanie
go na wyspę Jesso
lipiec
– wrzesień przy
wsparciu Rosyjskiego Towarzystwa Geograficznego Piłsudski dołącza się
do ekspedycji Wacława Sieroszewskiego na Hokkaido.
24 września
powrót na Sachalin. Piłsudski poznaje wojennego gubernatora
wyspy – Lapunowa, który prosi go o przygotowanie dla rosyjskiej administracji
dokumentów na temat rdzennej ludności Sachalinu
1904
luty
wybuch wojny rosyjsko - japońskiej
Piłsudski zbiera kompletne statystyczne
dane o Ajnach sachalińskich dotyczące lokalizacji osiedli, liczebności
ludności, stanu rodzinnego, liczby urodzeń i zgonów oraz liczby kalek
nie nadających się do prac.
1905
11 czerwca
Piłsudski opuszcza Sachalin na pokładzie statku Władywostok,
Trasa wiedzie przez Nikołąjewsk, Maryinsk, Chabarowsk do Władywostoku.
Zajmuje się badaniem Olczów (ludu tunguskiego) w rejonie dolnego Amuru.
wczesna
jesień ponowny
pobyt na południowym Sachalinie. Mając zgodę na wyjazd do ojczyzny,
Piłsudski czyni starania o zabranie ze sobą rodziny, ale Bafunke stanowczo
się temu przeciwstawia. Oprócz syna Piłsudski ma już córkę Kyō,
której już nie będzie miał okazji zobaczyć na własne oczy.
październik
wyjazd do Japonii (Kobe) gdzie wspomaga naturalizowanego
w Królestwie Hawajów rosyjskiego zbiega – dziennikarza Nikołaja Russela
(prawdziwe nazwisko: Sudziłowski) organizującego w Japonii anty-carską
opozycję wśród rosyjskich jeńców wojennych. Stamtąd ponownie wjeżdża
na południowy Sachalin.
listopad
przyjazd do Władywostoku, a w końcu miesiąca ponowny
wyjazd do Japonii
1906
późny
styczeń Piłsudski
przyjeżdża do Tokio i zajmuje się promocją czasopisma Wolja
wydawanego przez Russela w Nagasaki. W tym samym czasie nawiązuje kontakty
z Shimei Futabatei, znanym japońskim dziennikarzem i tłumaczem literatury
rosyjskiej. Obydwaj działacze zakładają wkrótce Towarzystwo Japońsko
– Polskie stawiające sobie za cel wzajemną promocję literatur narodowych.
Pierwsze tłumaczenia zostały wykonane po przyjeździe Bronisława Piłsudskiego
do Krakowa
6 lutegoPiłsudski
ma wystąpienie (po rosyjsku, z tłumaczem) na spotkaniu z japońskimi
socjalistami witającymi wracającego do kraju towarzysza , Sen Katayamę.
25 lutego
Piłsudski uczestniczy we wspólnym obiedzie z japońskimi socjalistami
i pozuje do wspólnego zdjęcia. Z jednym z uczestników tych spotkań
– Sanshir Ishikawą - Piłsudski spotka się ponownie po ośmiu latach
w Brukseli.
10 marca
spotkanie z chińskim rewolucjonistą Song Jiao-ren. Później odwiedziny
chińskiej grupy rewolucyjnej “Minpōsha”, kierowanej przez Sun Yat-sena,
zakończone wspólnym zdjźciem.
Futabatei poznaje Piłsudskiego z
Gennosuke Yokoyamą – dziennikarzem i specjalistą od problematyki niższych
klas. Wiadomości uzyskane od Piłsudskiego posłużyły Yokoyamie do napisania
dwóch biografii
Kontakt z japońską organizacją
prawicową Kokurykai.
Kontakty z japońskimi antropologami
uwieńczone tłumaczeniem na japoński dwóch prac Piłsudskiego.
lipiecPiłsudski
udaje się do Nagasaki i bezpośrednio pomaga Russelowi w jego działalności
30 lipca
Wsiada na statek i odpywa przez Kobe do Yokohamy.
5 sierpnia
Na amerykańskim statku “Dakota” opuszcza Japonię
wrzesieńpodróż
przez Stany Zjednoczone Am. Pn.: Seattle, Chicago do Nowego Yorku. W czasie
przejazdu przez USA Bronisławowi Piłsudskiemu ginie paszport.
( ? wczesna
jesień ?) pośrednie
etapy podróży do ojczyzny: Londyn, Paryż
listopaddaty
listów Bronisława z krakowskim adresem zwrotnym wskazującym na ul. Topolową
16 (miejsce zamieszkania brata Józefa i jego rodziny)
1907
czerwiec
? kilkutygodniowy
wyjazd do Karlovych Varów /Karlsbadu dla podreperowania zdrowia
sierpień
krótki pobyt w Krakowie i wyjazd do Zakopanego. Pobyt w
bursie Bratniej Pomocy a następnie
przeprowadzka do domu brata na skraju Poronina.
listopad
ponowna przeprowadzka w granicach Zakopanego. Tym razem
Piłsudski osiada w pensjonacie na Krupówkach, pod numerem 78. Tu prawdopodobnie
dołącza do niego Maria Żarnowska, sympatia Bronisława z czasów młodości,
aktualnie żona carskiego urzędnika. Wbrew prawu i powszechnie uznanym
normom moralnym publicznie określają się jako małżeństwo.
1908
marzec
Przebywają we Lwowie, przy ul. Tureckiej 3. Piłsudski
sprzedaje osiem cylindrów fonograficznych z kolekcji ajnuskiej i kilka
fotografii.
Choroba Marii Żarnowskiej. Diagnoza
wskazuje na raka gardła. Lekarze zalecają niezwłoczną operację. Rodzina
Marii znajduje chirurgów w St. Petersburgu, którzy godzą się przeprowadzić
operację.
1909
maj dziesięcioosobowy
zespół chirurgów przeprowadza operację usunięcia nowotworu.
Przerzuty nowotworu zapowiadają rychły
koniec deklarowanej publicznie wspólnoty Piłsudskiego i Żarnowskiej.
Rodzina Żarnowskiej obwinia Piłsudskiego o jej moralny i materialny upadek
Żarnowska pozostaje pod opieką rodziny,
a Piłsudski – który z braku paszportu nie mógł jej towarzyszyć –
decyduje się opuścić Lwów.
lato Piłsudski
przenosi się do Limanowej, cały czas korespondując z Marią Żarnowską
sierpień
Wyjazd do Francji
wrzesień
Piłsudski przenosi się do Paryża. Pracując w charakterze
korespondenta Kuriera Lwowskiego nawiązuje
szerokie kontakty z Polonią, w tym z Władysławem Mickiewiczem (synem
poety), Marią Skłodowską –Curie i historykiem St. Szpotańskim. Wstępuje
do Towarzystwa Polsko – Tureckiego oraz do Francuskiego Towarzystwa Geograficznego.
1910
luty Piłsudski
robi szybki wypad do Krakowa i wracając przez Wiedeń przywozi ze sobą
Marię Żarnowską
koniec
kwietnia postępująca
choroba Marii, która już nie wstaje z łóżka. Niejasne okoliczności
rozłąki Marii i Bronisława. Przestają nazywać siebie mężem i żoną.
Prawdopodobnie Maria zostaje zabrana do St. Petersburga przez jej męża,
który zachęcony telegramem przyjechał po nią do Paryża.
początek
czerwca wyjazd do
Londynu na wystawę japońską. Gościnne zatrzymanie się w mieszkaniu
rodziny Wojniczów przy St. Peter Sq. 37
Po jakimś czasie Piłsudski przenosi
się do gospody przy Shepherd Bush Green 45, gdzie mieszkała liczna grupa
japońskich uczestników wystawy. Wkrótce potem w tym samym miejscu zatrzymuje
się Stefan Żeromski z rodziną. Dzięki promocji Wojniczów Piłsudskiemu
udało się sprzedać kilka przedmiotów ze swoich ajneńskich zbiorów
1911
koniec
stycznia Bronisław
Piłsudski wraca do Krakowa i zamieszkuje w mieszkaniu przebywającego
we Włoszech brata, przy ul. Szlak 25
kwiecień
odwiedziny byłego sachalińskiego zesłańca E. Płosskiego
w Limanowej
maj powrót
do Krakowa, Bronisław Piłsudski zatrzymuje się przy ul Stachowskiego
12. Prawdopodobnie tam kończy pisać swoją książkę Materials
for the Study of the Ainu Language and Folklore
12 maja
śmierć Marii Żarnowskiej
lato wyjazd
do Kuźnic.
25 listopada
z inicjatywy Bronisława Piłsudskiego powołana zostaje
Sekcja Ludoznawcza Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego (SL PTT). Piłsudski
zostaje wybrany jej pierwszym przewodniczącym.
1912
koniec
maja Bronisław
Piłsudski przenosi się na Bystre do domu Dr Korniłłowicza, przyjaciela
i aktywnego członka SL PTT
październik
wyjeżdża do Pragi i zapoznaje się z wystawą techniczną
muzeum na Winogradach. Po drodze prawdopodobnie odwiedza Słowackie Muzeum
w Martinie.
grudzień
przejazdem gości w Krakowie i Zakopanem
1913
początek
roku przybywa w
Neuchatel w Szwajcarii, gdzie rejestruje się jako słuchacz na miejscowym
uniwersytecie
początek
maja wyjazd do Paryża
25 czerwca
data listu skierowanego do PTT i po raz pierwszy sygnowanego
Ginet – Piłsudski
10 lipca
wyjazd z Paryża do Brukseli
3 sierpnia
wmurowanie kamienia węgielnego pod budynek Muzeum Tatrzańskiego w Zakopanem
pod nieobecność Bronisława Piłsudskiego
październik
Piłsudski wraca do Zakopanego i ponownie zatrzymuje się
na Bystrem u Korniłłowiczów.
1914
marzec
przeprowadzka do Krakowa. Polska Akademia Umiejętności
powołuje Sekcję Etnograficzną Komisji Antropologicznej, która wybiera
Bronisława Piłsudskiego na swego etatowego sekretarza.
Kilkakrotne wizyty w Zakopanem pozwalają
mu na zakończenie redakcji pierwszego numeru Rocznika
Podhalańskiego.
Niestety, numer ten ukaże się drukiem
dopiero w 1921 roku, już po tragicznej śmierci Bronisława Piłsudskiego.
3 czerwca
wizyta u profesora Benedykta Dybowskiego we Lwowie
5 sierpnia
Oficjalny początek I Wojny Światowej. Austria podaje do
publicznej wiadomości, że znalazła się w stanie wojny z Rosją.
początek
grudnia Piłsudski
wyjeżdża do Wiednia, zamieszkuje przy Schindlergasse 44..
1915
31 marca
Otrzymuje paszport austriacki
kwiecień
wyjeżdża do Lozanny celem zapoczątkowania koordynacji
prac prowadzonych nad polską encyklopedią w Wiedniu, Lozannie i Warszawie.
wrzesień
wyjeżdża do Zurichu celem wsparcia profesora Gabriela
Narutowicza
Wizyta w Muzeum Polskim w Rapperswillu.
12 grudnia
we Fryburgu powstaje Comité général
de secours pour les victimes de la guerre en Lithuanie,
a
Piłsudski zostaje wybrany jego prezesem
1916
Liczne podróże po Szwajcarii: Lozanna,
Vevey, Zurich, Genewa, Fryburg, Rapperswill. Prace redakcyjne nad Encyclopédie
Polonaise.
1917
luty
w Lozannie i Genewie Bronisław Piłsudski wygłasza odczyt Polacy
w Syberii
15 sierpnia
w Lozannie pod przewodnictwem Romana Dmowskiego powstaje
Komitet Narodowy Polski (KNP). Bronisław Piłsudski dołącza do grona
zwolenników głównego adwersarza swojego brata.
połowa
listopada Bronisław
Piłsudski przyjeżdża do Paryża i zamieszkuje w oficjalnej rezydencji
KNP przy Avenue Kléber 11 bis.
1918
wczesna
wiosna wyjeżdża
do Le Puy
17 maja
prawdopodobna data śmierci Bronisława Piłsudskiego wskutek
utonięcia w Sekwanie
21 maja
notatka prasowa o znalezieniu ciała niezidentyfikowanego
topielca bez dokumentów w pobliżu mostu Mirabeau
25 maja
data badania lekarskiego przeprowadzonego na zlecenie prefektury
policji (Dr Socquet). Raport z obdukcji umieszczony
jest pod numerem porządkowym 598 strony 101 zeszytu majowego archiwum
policji paryskiej z roku 1918.