Tematem odczytu, który wybrałem na 3 Międzynarodową konferencję, poświęconą B. O. Piłsudskiemu i jego dziedzictwu naukowemu (Kraków – Zakopane, 30 sierpnia – 3 września 1999 r.) był „D. A. Klemenc i jego związki z polskimi etnografami”. Sfera życia prywatnego i działalność naukowa D. A. Klemenca była mi dobrze znana, gdyż występowałem z odczytem na posiedzeniu poświęconym 150 rocznicy jego urodzin, które odbyło się 18 grudnia 1998 r. w Rosyjskim Muzeum Etnograficznym [1]. Przygotowując się do wykładu latem 1999 roku, pracowałem w Archiwum Sankt –Petersburskiej Filii Instytutu orientalistyki RAN, w którym,korzystając ze zbioru przechowywanych tam dokumentów, dotyczących D. A Klemenca, odkryłem, wcześniej nieznany badaczom, list Bronisława Piłsudskiego do Dymitra Aleksandrowicza Klemenca [2].
Tekst listu napisany jest atramentem na typowej karcie pocztowej i adresowany jest do „Jego Wysokości Radcy Dymitra Aleksandrowicza Klemenca. Muzeum cara Aleksandra III Petersburg. Rossya”. Tekst nie jest datowany, ale na karcie są dwa stemple pocztowe. Niestety stempel lwowski jest niewyraźny, ale, na szczęście, wyraźny i w pełni jasny jest stempel Sankt – Petersburskiej poczty miejskiej: do Petersburga karta przyszła 3 lipca 1908 roku (3.7.08). Korzystając z publikacji T. P. Roon [3], łatwo ustalić, iż pocztówka ta została napisana wkrótce po wysłanym ze Lwowa do Sankt – Petersburga przez Bronisława Piłsudskiego liście do kierownika Etnograficznego Oddziału Rosyjskiego Muzeum im. cara Aleksandra III do D. A. Klemenca [4]. Aby bardziej zrozumiała dla czytelników była treść prezentowanego przeze mnie listu B. Piłsudskiego, pozwolę sobie pokrótce przypomnieć jego treść wg publikacji T. P. Roon. Bronisław Piłsudski pokładał duże nadzieje w wyjeździe z ramienia Rosyjskiego Komitetu ds. badań Środkowej i Wschodniej Azji, o zorganizowaniu którego pisał mu sekretarz Komitetu L. J. Szternberg. Była to jednak tylko perspektywa; w tym czasie Bronisławowi Piłsudskiemu żyło się bardzo ciężko. Dlatego też proponował on D. A. Klemencowi kupno wałków z nagraniami szamańskiego folkloru sachalińskich Ajnów lub fotografii Ajnów wraz ze scenami z życia ich oraz innych tubylców Sachalinu i Amuru. Była to dla niego bardzo pilna sprawa, gdyż duża część kolekcji szklanych negatywów była zagrożona (przy przewożeniu negatywy biły się i nie nadawały do użytku). Wszystko to zmuszało Bronisława Piłsudskiego, który znajdował się w ciężkiej sytuacji materialnej i nie miał warunków do prawdziwej pracy twórczej, do zwrócenia się do D. A. Klemenca; nie otrzymawszy odpowiedzi na swój list z 21  maja 1908 roku w ostatnich listach z czerwca, ponownie zwracał się on z tymi samymi propozycjami do kierującego Etnograficznym Oddziałem Rosyjskiego Muzeum im. Cara Aleksandra III. Te prośby odniosły skutek. Jak pisał 3 i 13 sierpnia 1908 roku Bronisław Piłsudski D. A Klemencowi, otrzymał on w tamtym czasie z Sankt – Petersburga 251 koron [5].
Proponując do publikacji tekst tego listu Bronisława Piłsudskiego, wychodzę z założenia, że każdy nowy, wcześniej nieznany badaczom, napisany lub podpisany przez niego tekst, okaże się przydatny dla zrozumienia warunków życia i twórczości naukowej tego utalentowanego rosyjskiego i polskiego badacza.

Przypisy:

[1]. Materiały posiedzenia posłużyły do wydania zbiorku „Pigmalion muzealnictwa. Z okazji 150 rocznicy urodzin D. A. Klemenca”, pod redakcją doktora nauk historycznych I. W. Dybowa (Sankt – Petersburg, 1998). Zbiór szczegółowo wyjaśnia wszechstronną działalność uczonego.
[2]. Archiwum Sankt – Petersburskiej Filii Instytutu orientalistyki RAN (Archiwum orientalistyki), zb.28, sp.2, d. 256.
[3]. Bardziej szczegółowo patrz: Roon T. P. Listy Bronisława Piłsudskiego do Muzeum Rosyjskiego // Wiadomości Instytutu Dziedzictwa Bronisława Piłsudskiego. Jużno-Sachalińsk, 1998. №1. S.123-124; Bronisław Piłsudski Listy do etnograficznego Oddziału Muzeum Rosyjskiego // Tamże S. 125-130.
[4]. Bronisław Piłsudski Listy do etnograficznego Oddziału... S. 125-126.
[5]. Tamże. S. 126.

Tłumaczenie: Katarzyna Matwiejczyk